Lëtzebuergesch Grammaire – eppes, wat mech scho laang faszinéiert a wat mech berufflech begleet!

Op dëser Plaz fannt Der eng Iwwersiicht iwwer déi grammatesch Phenomeener, déi ech a menger Emissioun Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch um 100,7 virgestallt hunn. Den Zilpublikum vun der Emissioun si Leit, déi Lëtzebuergesch als Mammesprooch hunn oder sech einfach fir d’Struktur vum Lëtzebuergeschen interesséieren. Linguistesch Virkenntnisser kënne vu Virdeel sinn, mee d’Emissioun ass och fir Net-Linguiste geduecht!
Déi éischt Episod iwwer d’Grammaire vum Lëtzebuergeschen a seng Kuriositéiten ass am September 2019 gelaf an déi lescht koum am Juli 2021.

Notzen an Zitéieren

---

The audio files on this website are for educational and informational purposes only. Any attempt to imitate, reproduce, or redistribute this content without explicit authorization is a violation of copyright and intellectual property laws. By using this site, you agree to these terms.

---

Dir kënnt dës Inhalter gäre fir edukativ Zwecker benotzen, sief et an engem Cours oder fir Iech selwer. Gitt dofir wgl. d’Quell un. Zitéiere kënnt Der déi eenzel Bäitrag esou:
Döhmer, Caroline (2021): „Titel vum Bäitrag“. Aus der Serie Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch. An Zesummenaarbecht mam Radio 100,7. URL: doehmer.net/grammaire.

Iwwersiicht

Déi grammatesch Phenomeener aus menge Bäiträg sinn hei no den Haapttheemaen ënnerdeelt. Klickt einfach op de Button ‚Audio an Text‘, fir bei déi passend Bléck ze kommen. Do fannt Der den mp3-Fichier mat Audio-Button an de Link op den 100,7 mam Text vun der Episod.

Aussprooch an Orthografie

1. n-Reegel
2. Komma-Reegelen
3. E ganz besonnesche Laut: de Schwa <ë>
4. Erklärungen iwwer d’Schreifweis vun <éch> (sécher, dréchen), Lautwandel: [e] zu [ə] an [ɕ] zu [ʃ] (hie mécht vs. hie mëscht)
5. Elisiounen (wa Lauter „verschléckt“ ginn)
6. De Geeschter-r (den <r>, deen een net héiert): Wieder vs. Wierder
7. Suffixen an der Orthografie
8. Spoiler, Äusserung, Europa – een Diphthong, dräi Schreifweisen <oi>, <äu>, <eu>
9. De schaarfen an de mëllen s
10. Ennverhäerdung (Feld – Felder)
11. Assimilatioun vun rs > sch (besonnesch, Bäckesch, Nopeschland)
12. Ob oder op? Erklärung iwwer e beléifte Schreiffeeler
13. Regressiv Assimilatioun vun der Stëmmhaftegkeet (wa Lauter virun engem Vokal vermëllt ginn wéi bei Ba[g]uewen)
14. Wat ass eng betounte Silb a wéi erkennen ech se?

Wuertbildung

15. Suffixen an der Wuertbildung
16. De Suffix {-ert} (Sténkert, Pissert)
17. Kofferwierder (wa Wierder matenee verschmëlzen)
18. Zesummesetzung (Kompositioun) a Kapp-riets-Prinzip bei Substantiver
19. Den Zirkumfix {Ge-s}: Gebraddels a Gefisems
20. Fouenelementer am Lëtzebuergeschen: Sprooch-e-cours, Physik-s-cours, Danz-cours
21. Den Diminutiv: Scheewercher a Fëschelcher

Wuertaarten (Pronomen, Verb & Co.)

22. Personalpronomen: Referenz op Fraen (hatt vs. si)
23. Personalpronomen: staark a schwaach (hien/en, mir/mer)
24. D’Hëllefsverb wäert(en) tëscht modalem an temporalem Gebrauch
25. Vokalwiessel am Present (ech froen / du frees)
26. Vergaangenheetsformen: Preteritum a Perfekt
27. Partikelverben (opmaachen / ech maachen op)
28. Den duebele Perfekt (ech hunn dat gesot gehat)
29. Den deonteschen Infinitiv = den Infinitiv vun der Opfuerderung (positiv denken!)
30. Grammatikaliséierung: Wéi entstinn eigentlech Hëllefsverben?
31. Staark a schwaach Artikelen (Definitartikel: déi vs. d´, deen vs. den)
32. D’Kombinatioun staarken/schwaachen Definitartikel + Adjektiv (déi nei Adress, dat schaarft Messer)
33. Staark a schwaach Artikelen an Adverben (een/en, doduerch/derduerch)
34. eng als approximativen Artikel bei engem Pluriel mat Zuelwuert (eng 300 Leit)
35. eng als Deel vun engem komplexen Interrogativartikel am Pluriel (Wéi eng Äppel sinn dat?)
36. D’Bildung vum Pluriel
37. Genusschwankungen (deen oder dat Krokodil?)
38. Lännernimm an hire Genus: a Japan, an der Belsch, am Senegal
39. dass vs. datt
40. zwee vs. zwou, annerhallef
41. Steigerung (grouss, méi grouss, am gréissten)
42. Prepositiounen: Verschmëlzungen (beim, zur) a Kasuswiessel (an der Schoul / an d’Schoul)
43. Den <t> um Enn vu Prepositiounen: iwwer(t), hanner(t)
44. Adverbien (lokal an temporal): hei, do; deen heiten, deen doten
45. Interjektiounen a Lautmolerei: flang, bumm, zack

Kasus

46. D’Schicksal vum Nominativ
47. Genitiv am Lëtzebuergeschen
48. Partitiv (Konstruktioune mat däers/es, där/der)
49. Partitivendung beim nominaliséierten Adjektiv {-er}: Dat sinn awer Décker!
50. Dativ: De Kasus vun de Gefiller
51. Den Dativ-m: mat guddem Gewëssen

Sazbau / Syntax

52. „et ginn Ausnamen“ oder „et gëtt Ausnamen“: Reinterpretatioun vum Sujet
53. Possessioun a Relatioun: dem Pol säi Kaddo an de Kaddo vum Pol
54. D’Sazfunktioune vum Neutrumpronomen et
55. Ellipsen (systematesch Sazkierzung)
56. Bofferdeng a Battin [vum Faass] – Wat ass Skopus a wéi erkennt ee grammatesch Méideitegkeet am Saz?
57. Sazdeeler, déi no vir an no hanne réckelen: Dat Summerwieder, dat deet richteg gutt!
58. Relativsätz mat wou (dee Restaurant, wou mer waren)
59. Den Niewesazmarker s beim Sujet du/de: ob s de gees, wann s de mengs
60. Den Niewesazmarker en beim Sujet mir/mer, si/se: ob e mer ginn, datt en se matkommen
61. D’Reiefolleg vun de Verben am Niewesaz
62. Passivbildung (Passiv mat sinn, ginn a kréien)
63. Den Ersatzinfinitiv bei Modalverben (hien hätt >kënne< froen)

Aner Beräicher

64. Kniddel, Knuet, knuutschen – etymologesch Zesummenhäng bei Wierder mat <Kn>
65. Prototyppen an der Linguistik an am Lëtzebuergeschen
66. Den Ënnerscheed tëscht geschwater a geschriwwener Sprooch
67. Firwat a wéi verännert sech d’Lëtzebuergescht?
68. Reduplikatioun an Tautologien an der Alldagssprooch
69. Gëtt et dee perfekte Synonym? Erklärungen iwwer Sproochwandel a Bedeitungsnuancen

---

Dir hutt nach net genuch?
Hei geet et bei meng Emissioun ‚E puer Wierder iwwer Wierder‘.

Dir wëllt Iech a verschidden Theeme méi genee aliesen?
Hei geet et bei meng wëssenschaftlech Publikatiounen.

Nach Froen oder Remarken?
Hei geet et bei de Kontaktformulaire.